2012-11-25

“Diriliş” dergisine dair



   Diriliş mektebi

  “Diriliş, bir ayrılışın, İslâmdan ayrılışın sona erişi, bir kavuşmanın, ona yeniden kavuşmanın başlayışıdır.

  Diriliş, bir düşüşten çıkış ve kurtuluştur. Acı deneylerden sonra, varoluşun gerçek anlam ve amacına dönüştür Diriliş.

  Diriliş, sade bir duygu, bir düşünce ya da bir eylem tazelenmesi davası değildir. Lâfzın ötesine ve arkaplanına inerek, ordan ruhu, gönlü ve davranışı hakikatın yüksek fırınında yeniden özbenliklerine kavuşturma çilesi olarak onu benimsemek gerekir. “ ( Diriliş Muştusu, s.24 )

   Sezai Karakoç’un eserleri okunduğunda ‘Diriliş’ kavramının tanımı, içeriği ve kökleri hakkında daha geniş bilgilere, tespitlere ulaşabiliriz. ‘Diriliş’  kavramı Sezai Karakoç’un bütün eserlerinde öze ilişkin kurucu bir nitelik taşır. Devamında ‘medeniyet’, ‘millet’, ‘hakikat’ kavramları vurgulanır.

   Diriliş, büyük sarsıntıların, yıkımların, yenilgilerin yaşandığı bir çağda yeniden başlayabilmenin adı. Bir düşünce mektebi. Aşk, sabır ve gayret ile yürüyüş. Son devir fikir ve edebiyat tarihimize tesir eden, yön veren Diriliş Akımı hakikati bütüncül bir bakışla duyurma ve anlatma çabası olarak karşılık buluyor.

   Kadim değerlere doğrudan ve dolaylı saldırılar neticesinde dün ile bugün arasındaki bağlar kopmuştu. Topluma dayatılan taklitçiliğin, köksüzlüğün kabul edilmesi mümkün değildi. Olup bitenleri sorgulama, muhasebe kaçınılmazdı. O dönemde özellikle mütefekkirlerin, ediplerin huzursuzluğu eserlere yansımaya başlamıştı.

   Mehmet Âkif, şahit olduğu yıkımlara dayanamaz ve derin acılar içinde Mısır’a gider. Yahya Kemal, bir arayış çabası olarak Osmanlının fetih günlerini tahayyül eder ve İstanbul’un güzelliği ile avunur. Ziya Osman Saba, değerlerden uzaklaşmış bir neslin yaşadığı buhranı görür ve yitik çağın güzelliklerini vurgular. Ahmet Hamdi Tanpınar bu çalkantılı günlerde sürekli bir huzur arar. Lakin değer verdiği hususları çoğu zaman dışarıdan, uzaktan izlemekle yetinir.

   Ve “Büyük Doğu” dergisi yayınına başlar. Necip Fazıl “Durun kalabalıklar, bu cadde çıkmaz sokak/ Haykırsam kollarımı makas gibi açarak” nidasıyla sesini yükseltir. Bu sese ses verenler kısa zamanda çoğalır. “Büyük Doğu” dergisi bir mektep olur. O mektepten yetişen şahsiyetler hakikat medeniyetinin birer erleri olarak hizmet ederler.

    Zaman içinde daha bir derinleşen, kökleşen duygu ve düşünce ortamı yeni açılımlar, yeni dergiler ile yolculuğunu geliştirerek sürdürür. Bu durum bir kopma değil bilakis yeni bir soluk ile taze bir sunum ile yolculuğun güçlenerek devam etmesidir.

   “Büyük Doğu” dergisi ile “Diriliş” arasındaki bağlar ve Diriliş’in yayın anlayışı üzerine Eyüp Onart şu tespitte bulunur: “Büyük Doğu’nun şartlarıyla Diriliş’in şartları arasında farklar vardır. Büyük Doğu içinde bulunduğu şartlar gereği aksiyoner özellik taşırken açık bir cephe özelliği de gösteriyordu. Diriliş’in tutumu, Büyük Doğu’nun hazırladığı şartları önemli ölçüde canlı tutmak ve geliştirmek özelliği taşımakla bu iki dergiyi birbirinin bütünleyicisi sayabiliriz. Diriliş, kendi içimizde gelişmenin şartlarını yeniden ele almış, olaylar üzerinde sağlıklı bir biçimde düşünmemiz için kapılar açıcı bir yol; uygarlıklar, müslümanlar, insanlık vb. üzerinde bizi aydınlığa götürecek biçimde düşünebilmemiz için olağanüstü açık bir anlayış getirmiştir.” ( ‘Kurucu Anlayış ve Bir Dergi’, Yeni Sanat, s.3, Şubat 1974)

    “Diriliş” dergisi devam eden bir düşünce çizgisinin yeni bir yorumu olması bakımından önemlidir. Bir bütünlük ve ahenk içinde mektep özelliği taşır “Diriliş” dergisi. Bu yönüyle de düşünce, edebiyat ve sanat dünyamızda karşılık bulur “Diriliş”.

“Diriliş” dergisi çevresinde

  “Diriliş” dergisinin ilk sayısı 1960 yılının Nisan ayında yayımlanır. 1960-1992 yılları arasında “Diriliş” dergisi yedi dönem (aylık, on beş günlük, haftalık ve günlük olmak üzere) 396 sayı çıkmıştır.  Bu dönemleri şu şekilde belirleyebiliriz:
. Diriliş-1.dönem(Nisan 1960-Mayıs 1960, 2 sayı)
. Diriliş-2.dönem(Mart 1966-Mart 1967, 12 sayı)
. Diriliş-3.dönem(Ekim 1969-Ocak 1971, 16 sayı)
. Diriliş-4.dönem(Eylül-Ekim 1974-Şubat 1976, 18 sayı)

   Diriliş dergisi 4. döneminde üç aylık bir aradan sonra yeni bir biçim ve yapı ile yoluna devam eder. Bu ara dönemde Diriliş, 6 Mayıs 1976-3 Ağustos 1978 tarihleri arasında 42 sayı yayımlanır.
. Diriliş-5.dönem(Ekim 1979- Eylül 1980, 12 sayı)
. Diriliş-6.dönem(7 Ocak 1983-16-17 Haziran 1983, 161 sayı)  
. Diriliş-7.dönem(25 Temmuz 1988-5 Şubat 1992, 133 sayı)

   Kısıtlı imkânlar ile çıkan “Diriliş” dergisi dönemin şartları, ekonomik meseleler vd. sebeplerden dolayı yayınına zaman zaman ara vermek zorunda kalmıştır. Bu ara dönemler dergi üzerine yeniden düşünme, değerlendirme, toparlanma ve diri bir oluşumla yola çıkma fırsatını beraberinde getirmiştir. Sezai Karakoç, 25 Temmuz 1988 tarihli “Diriliş” dergisinde bu hususta şöyle der: “Her duruşumuz, Allah’ın izniyle bir birikim oldu. Geçmişte yapılanların yerine oturması, temelleşmesine yaradı bu duruş. Bu duruşlar isteyerek olmadı. Ama biz sabrettik. Sonradan başlamayı Allah bize nasip etti. Hep doğmak, yeniden doğmak, tekrar be tekrar doğmak. İnsanoğlunun nasibi bu. Diriliş ki, toplumun yeniden ayağa kalkması için ta yüreğimizden gelen bir sesleniştir. O da toplum gibi, hep yok olma ve var olma arasında bir gidip gelmenin, dirilmenin çilesini yaşıyor. Toplumun çilesine sahici bir şekilde sahip çıkılabilmesi için, kendisinin de aynı çileyi çekmesi şart.”

     Bir inceleme ve değerlendirme çabası olarak “Diriliş” dergisinin ulaşabildiğimiz nüshaları üzerinde özellikle duracağız. İşte inceleyebildiğimiz dergi nüshalarından birkaç örnek:

  “Diriliş” aylık dergi. Ağustos 1975,  12.sayı. 82 sayfa. Derginin künyesinde yer alan bilgiler: Ayda bir çıkar, düşünce, edebiyat ve siyaset dergisi.   “İnsanlığın Dirilişi-Propaganda” başlıklı yazı Diriliş imzasıyla yer alıyor. Sazai Karakoç imzalı “Devriliş” başlıklı yazı, Osman Yahya isimli yazara ait “İslâmın İç Görünümünden”(Çev: Tahir Yücel) başlıklı çeviri metin, Prof. Dr. Hamid Algar’ın tarihi-sosyolojik bir araştırması “Bosna’da Nakşibendi Tarikatı  Üzerine Notlardan” (Çev:Mehmed Değirmenci), Fütuhat-ı Mekkiye’den bir iktibas, Abdullah Öztemiz Hacıtahiroğlu’ndan divan şairlerimizden Vecdî ve şiirleri üzerine bir inceleme yazısı, Tarih-i Selaniki’den bir iktibas, Zülküf Canyüce imzalı “Yitik Cennet-İbrahim” başlıklı yazı, Zülküfül Makamında-Diriliş Neslinin Amentüsü başlıklı yazı, Ebubekir Eroğlu’nun “Masumluğu Savunmak” isimli denemesi, Sezai Karakoç’un “Esir Kent’ten Özülke’ye” şiiri, Ezra Pound’tan Kâmil Eşfak Berki’nin çevirdiği “Can Yoldaşı Baladı” isimli şiir, Stanley Kunıtz’dan Ahmet Kot’un çevirdiği “Kalb Kemiren” isimli şiir, A. Cahit Zarifoğlu’nun “Şekiller” isimli şiiri, Alâeddin Özdenören’in “Ölüm ve Adam Kadın” başlıklı şiiri, Arif Soylu’nun “Saklanan” isimli şiiri, Ahmet Kot’un “Hayat Omzumda Birikir” isimli şiiri, sanat üzerine yazılar ve yeni kitaplar hakkındaki değerlendirmeler, D. imzalı “Görünen Aya Selâm” başlıklı yazılar yayımlanmış.

      “Diriliş” aylık dergi. Haziran 1980 , 69 sayı. 42 sayfa.  Derginin künyesinde yer alan bilgiler: Ayda bir çıkar. İnanç, düşünce, edebiyat ve siyaset dergisi. İçindekiler: Makamda-Nöbetçi, Diriliş Muştusu-Barikat ve Işık, Millet, Devlet ve Yöneticiler(Sezai Karakoç), Leylâ ile Mecnun(Sezai Karakoç), Sedat Umran’dan iki şiir, Ruh Yalnızlığı(Herbert W. Schneıder, Çev: Yener Sonuşen, Cemşid Perviz), Bir Sanatçı Olarak F.Nietzsche(Alfred Werner, Çev: Sedat Umran), Duruş (Conrad Aıken, Çev: Yüksel Peker), Sezai Karakoç’tan Bir Piyes(Çeyiz).

  “Diriliş” Pazartesi-Perşembe Günlüğü, düşünce-edebiyat ve siyaset günlüğü. 5 Ağustos Perşembe,  9 Ağustos Pazartesi 1976, Sayı:37-38. “İnsan” başlıklı Diriliş imzalı başyazı, Filistin’de yaşanan acılara dair bir yazı, dünyadan özellikle kültür-sanat ağırlıklı haberler, Sezai Karakoç imzalı  “Sürekli Değerlendirme” başlıklı yazı, Zülküf Canyüce imzalı “Yitik Cennet-Son Peygamber ya da Yeniden Bulunmuş Cennet” başlıklı yazı, Batı Edebiyatından çeviriler, Şakir Diclehan’ın klasik edebiyat incelemeleri kapsamında ele alıp değerlendirdiği “Hazık Mehmed Efendi” başlıklı yazılara yer verilmiş.

  “Diriliş” haftalık düşünce, edebiyat ve siyaset dergisi. 18 Ağustos 1989, Yıl:30, Dönem:7, Sayı:57. Cuma günleri çıkar. Fizikötesi Açısından- “Kader” yazısının dördüncü bölümü, Sezai Karakoç imzalı “Hareketsizlik ve Kaynağı” başlıklı yazı, tasavvuf alanında Risâle-i Behaiyye’den iktibas edilen bir yazı, Karl Jaspers’e ait “Putlaştırma” isimli yazı (Çev: Kamil Öztürk), tarih alanında Z.N. imzalı “Üçüncü Selim Devri” başlıklı inceleme, Sezai Karakoç’un Hâtıraları- Ankara –S.B.F. Yılları, Mehmed Yasinoğlu imzalı “Anadolu’nun Dirilişi” başlıklı yazı, John Weıghtman’dan “Uyumsuzluk Hayalleri” (Çev: Mesut Güvenli), Şakir Diclehan “Nev’i-Zâde Atâi” hayatı, sanatı konulu inceleme yazısı, “Alain Bosouet Paul Gilson’un Şiirlerine Işık Tutuyor” (Çev: S.Y)  başlıklı yazı yayımlanmış.


   “Diriliş” dergisinin çeşitli dönemlerinde şiirleri, yazıları ve çevirileri ile yer alan isimler:  Sezai Karakoç ve ayrıca müstear isimlerle( Diriliş, Zülküf Canyüce, Mehmet Yasin, Sait Yeni, İmzasız, S.K, Mehmed Yasinoğlu, D. ), Abdullah Öztemiz Hacıtahiroğlu, Şakir Diclehan, Ebubekir Eroğlu, Cahit Zarifoğlu, Rasim Özdenören, Alâeddin Özdenören, Halil İbrahim Kaymak, Mustafa Ruhi Şirin, Kâmil Eşfak Berki, M. Cahit Atasoy, M. Güleçyüz, Kâmil Öztürk, Yüksel Peker, Sedat Umran, Halim Uğurlu, Said Çekmegil, Bahri Zengin, İsmail Kıllıoğlu, Cahit Koytak, Osman Sarı, İhsan Sezal, Mahmut Kanık, Durali Yılmaz, Ahmet Yücel, Mehmet Çavuşoğlu, Turan Koç, Nuri Pakdil, Ahmet Kot, İsmet Özel, Ömer Öztürkmen, Kemal Özyurt, Arif Soylu, Hamit Can, Necat Çavuş, Olcay Avcı, Cafer Barlas, Bülent Timur Demirgil, M.Ertuğrul Düzdağ, Mesut Güvenli,  Göksel Korkmaz, Süleyman Portakal, Hüseyin Atlansoy, Mevlüt Ceylan, Muzaffer Budak, Kâmil Doruk, Ömer Erdem, Haydar Murat Hepsev, Mevlâna İdris, Ahmet İşler, Yüksel Kanar, Cevdet Karal, Mustafa Kirenci, Erdem Bayazıt, Yener Sonuşen, Yusuf Yazar, Rıdvan Memi, Tahir Yücel, Ali Özkavaf, Turgut Akman, Türkay Gültekin…

   “Diriliş” dergisinin 3 Ekim 1979 tarihli, 61.sayısında yer alan bir mektupta şu ifadeler yer alır: “İnsanlığa çökmüş gecenin gündüze dönüşmesi, beklenen fecrin doğması, örtülmüş kavramların açıklanması, gizlenmiş hakikatlerin açılması, ruhlar barışının geri dönmesi, hakikat kültür ve medeniyetinin yeniden çiçeklenmesi için seninle birlikte ve benimle birlikte yola çıkmış bir yolcudur Diriliş. Onu bir dergi sanma. O sadece bir dergi değildir. Araçları amaçlarla bir sayma. Araçlar, amaç içindir ve ancak bu anlamla değerlidir.”

    “Diriliş” dergisi incelendiğinde edebiyat, tarih ve düşünce alanında bir odaklaşma görülür. Klasik edebiyatımızın ürünleri, şahsiyetleri üzerine değerlendirmeler, incelemeler yapılır. Klasik tasavvuf metinleri iktibas edilip yeniden değerlendirilir. Doğudan ve batıdan seçkin düşünce adamları, ilim adamları ve edebiyatçıların metinleri hemen her sayıda tercüme edilir. Tarih konulu yazıların da dergide yer bulduğunu görüyoruz. Salt bir edebiyat dergisi olmaktan ziyade edebiyatı, sanatı da içine alan ‘düşünce, edebiyat ve siyaset dergisi’ olarak anlam kazanıyor “Diriliş”.

    “Diriliş yolu, tarihî-sosyolojik perspektifi, uygarlığı ve insanlığı, İslâm ruhunun özünden gelen aşkla ve bu anlayışla yeniden ışıtma yolu ve yordamıdır.” diyen Sezai Karakoç, bir ömür hak bildiği yolda yürüyüşünü sürdürmüştür. “Diriliş” dergisinde aşkı, çileyi, samimiyeti ve mücadeleyi okuyoruz. Çağının tanığı bir şahsiyetin olup bitenler karşısındaki erdemli duruşu, örnekliği gelecek zamanlar için de kıymetli bir işarettir.

    1960 yılının ilkbaharında yolculuğuna başlayan “Diriliş” dergisi özgün içeriği ve dili, yetiştirdiği edipleri ile düşünce ve edebiyat tarihimize kayıt düşmüştür. Sonraki zamanlarda çıkan dergiler, edebî-fikrî oluşumlar “Diriliş” dergisine çok şey borçludur.  Köklü mirasın farkında mıyız?

Murat Soyak


 * 'Değirmen' dergisi, 100 yılın dergileri özel sayısı

Kaynaklar:
Sezai Karakoç, Diriliş Muştusu, Diriliş Yayınları, İstanbul, 5.baskı, 2008
“Diriliş” aylık dergi, Ağustos 1975,  Sayı: 12
“Diriliş” aylık dergi, Haziran 1980, Sayı: 69
 “Diriliş” Pazartesi-Perşembe Günlüğü, düşünce-edebiyat ve siyaset günlüğü,  5 Ağustos Perşembe,  9 Ağustos Pazartesi 1976, . Sayı: 37-38
 “Diriliş” haftalık düşünce, edebiyat ve siyaset dergisi, 18 Ağustos 1989, Yıl:30, Dönem:7, Sayı:57
“Hece” aylık edebiyat dergisi, Sayı:73, Ocak 2003, ‘Bir Uygarlık Tasarımı Olarak Diriliş Dergisi ve Sezai Karakoç’ Özel Sayısı, Ankara, 2.baskı
Turan Karataş, “Doğu’nun Yedinci Oğlu Sezai Karakoç, Kaknüs Yayınları, 1.basım, İst. 1998
Mustafa Çoban, Diriliş Neslinin Manevi Dinamikleri, Kardelen Yayınları, 1.baskı, Konya, 2011





Hiç yorum yok:

SAFAHAT OKUMALARI

SAFAHAT OKUMALARI
Mehmet Âkif'i anlamak ve anlatmak için Safahat Okumaları...

DİRİLİŞ GÜNLERİ, DİRİLİŞ GÜLLERİ

E-POSTA GRUBU

Dergi~lik e-posta
dergilik@googlegroups.com